Διχασμένη Προσωπικότητα
Ο υποσυνείδητος νους λειτουργεί κυρίως με συνειρμούς. Ενώνει πράγματα
με άλλα πράγματα. Με άλλα λόγια, δίνει σημασία στην αντήχηση· και πάντα
δουλεύει στο παρασκήνιο. Αυτό σημαίνει πως όταν βιώνουμε μια εμπειρία με
τη συνειδητή μας προσοχή, την ίδια στιγμή το υποσυνείδητο μας είναι
απασχολημένο στο παρασκήνιο προσπαθώντας να βρει εμπειρίες του
παρελθόντος που να αντηχούν αυτή την εμπειρία ή να είναι με κάποιον
τρόπο παρόμοιες. Είναι σαν να λέει ο εαυτός μας: «Τι μπορώ να ανασύρω
από το παρελθόν μου, προκειμένου να με βοηθήσει να μεταχειριστώ την
παρούσα κατάσταση;»
Μέρος αυτού του συνειρμικού σκεπτικού μπορεί να ανεβεί μέχρι την
επιφάνεια της συνειδητής προσοχής, ωστόσο το μεγαλύτερο μέρος του
συντελείται τόσο βαθιά μέσα στο υποσυνείδητο, που δεν το
αντιλαμβανόμαστε και, κατ’ επέκταση, μπορεί να δούμε τον εαυτό μας να
αντιδρά σε καταστάσεις με τρόπους που δεν φαίνεται να έχουν καμία λογική
για εμάς.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι έντονες εμπειρίες της πρώιμης
ζωής μας μπορούν να έχουν τόσο ισχυρή επιρροή στην τωρινή ζωή μας: ενώ ο
ψύλλος, ο συνειδητός μας νους, έχει στραμμένη την προσοχή του σε όσα
συμβαίνουν στο παρόν, ο ελέφαντας, το υποσυνείδητο μας, διαρκώς
αναμοχλεύει τα ατέλειωτα αρχεία του παρελθόντος μας, προσπαθώντας να
βρει οτιδήποτε μπορεί να είναι οικείο. Ακόμα και όταν οι συσχετισμοί και
αυτά που ενώνουν τις εμπειρίες είναι δύσκολο να αποσαφηνιστούν, ο
υποσυνείδητος νους είναι προγραμματισμένος και εξαιρετικά ικανός στο να
εντοπίζει αυτές τις ομοιότητες.
Από άποψη επιβίωσης, αυτή η στρατηγική είναι απολύτως κατανοητή: ο
καλύτερος τρόπος για να προκαταλάβεις το μέλλον, είναι να βασιστείς στην
εμπειρία του παρελθόντος. Αν αντιληφθούμε την παραμικρή μυρωδιά, τον
ήχο ή την εικόνα που μοιάζει με εκείνη την πεινασμένη τίγρη με την οποία
είχαμε έρθει αντιμέτωποι χρόνια πριν,-μας είναι πολύ χρήσιμο το ότι
μπορούμε να ανασύρουμε ακαριαία εκείνη την ανάμνηση από την αποθήκη της
μνήμης και να στείλουμε αστραπιαία μηνύματα συναγερμού στην αμυγδαλή και
στα επινεφρίδια. Το υποσυνείδητο έχει τη δυνατότητα να λειτουργεί
εκατομμύρια φορές γρηγορότερα από τον συνειδητό νου – και το κάνει.
Όμως αυτή η τακτική του κάνω-αναμόχλευση-και-σημαίνω-συναγερμό δεν βοηθάει πολύ όταν η αρχική πληροφορία είναι παραμορφωμένη.
Σκουπίδια μπαίνουν, σκουπίδια βγαίνουν, όπως συνηθίζουν να λένε οι
προγραμματιστές ηλεκτρονικών υπολογιστών. Αν ένα αρχικό συμπέρασμα έχει
κάποιο ελάττωμα, τότε οτιδήποτε βασίζεται πάνω σε αυτό το συμπέρασμα θα
είναι επίσης εσφαλμένο. Αν ενστερνιστούμε, λοιπόν, μια ιδέα βασισμένη
πάνω σε τραυματικές ή μικροτραυματικές εμπειρίες της παιδικής μας
ηλικίας που να λέει Όλοι όσοι πλησιάζω θα με εγκαταλείψουν ή Είμαι
πλαστός και σκέτη αποτυχία, τότε ο ελέφαντας μέσα μας θα αποφασίζει για
την κατεύθυνση του με βάση αυτή την ιδέα.
Το τονίζουμε: το υποσυνείδητο είναι εξαιρετικά ικανό να βρίσκει αυτά τα
στοιχεία. Η αναλογία μεταξύ αυτού που πραγματικά νιώθουμε -δηλαδή όσων
απορροφά ο υποσυνείδητος νους μας- και αυτού που συνειδητά
αντιλαμβανόμαστε, είναι ένα εκατομμύριο προς ένα. Μιλάμε, δηλαδή, για
μεγάλο όγκο πληροφοριών. Και στην περίπτωση που η συνειδητή σας αντίληψη
δεν είναι ευθυγραμμισμένη με τα υποσυνείδητα συμπεράσματα σας, μαντέψτε
ποιος έχει το πάνω χέρι.
Ας πάρουμε για παράδειγμα τις σχέσεις.
Ας πούμε πως γνωρίζετε έναν καινούριο άνθρωπο. Το πρώτο που συμβαίνει
-προτού καν χαμογελάσετε και πείτε, για παράδειγμα, «Επιτρέψτε μου να
σας ανοίξω την πόρτα»-είναι πως το υποσυνείδητο σας επεξεργάζεται
εκατομμύρια μονάδες πληροφοριών με την ταχύτητα του φωτός, επιδιώκοντας
να βρει όλες τις πιθανές ομοιότητες ανάμεσα σε αυτό το καινούριο άτομο
που συναντήσατε και σε όλα τα άλλα πρόσωπα και όλες τις άλλες
συναντήσεις που είχατε στο παρελθόν σας. Ελέγχει από φυσικά
χαρακτηριστικά και εκφράσεις προσώπου, μέχρι χειρονομίες, αμφίεση,
λεξιλόγιο, μυρωδιές, ήχους· οτιδήποτε. Έπειτα εκτινάσσει
μίνι-συμπεράσματα προς τα εσωτερικά τμήματα του εγκεφάλου σας: είναι
επικίνδυνος, δεν μπορείς να τον εμπιστευτείς, μπορεί να σε προδώσει,
ψευδίζει, τα χαρακτηριστικά του είναι ίδια με εκείνου του παιδιού που σε
κορόιδευε όταν πήγαινες στην τρίτη δημοτικού, τα φρύδια του είναι
ολόιδια με του πατέρα σου — και θυμήσου πως ο πατέρας σου σου έκανε
πάντα κριτική…
Το πιθανότερο είναι πως όλα αυτά τα συμπεράσματα δεν πέφτουν στην
αντίληψη σας, παρότι χρωματίζουν ανεπαίσθητα τις αντιλήψεις σας, συχνά
πολύ ανεπαίσθητα. Συνειδητά, μπορεί να σκέφτεστε “Εντάξει, δείχνει καλός
άνθρωπος”. Υποσυνείδητα, όμως, εκατομμύρια συνάψεις ουρλιάζουν: Μην
προσεγγίσεις αυτό τον άνθρωπο! Δεν μπορείς να τον εμπιστευτείς, θα σε
πληγώσει!
Ξαφνικά μεταμορφώνεστε στον ψύλλο που νομίζει πως θα πάει στην παραλία
με έναν καινούριο φίλο, όμως ο ελέφαντας φεύγει με αμέριμνη περπατησιά
για το δάσος προς την αντίθετη κατεύθυνση. Και το ίδιο ακριβώς συμβαίνει
όχι μόνο στις ερωτικές σχέσεις, αλλά και στις επαγγελματικές
συνεργασίες, στις σχέσεις που αναπτύσσονται στις σχολικές αίθουσες, στις
φιλίες, στις ανθρώπινες επαφές κάθε είδους και κάθε πλαισίου.